Czy należy uprościć język prawny i język urzędowy? Kilka słów o tym, jak zrobili to nasi sąsiedzi

obrCzy rozumiemy język aktów prawnych? Potocznie uważa się, że nie musimy, gdyż… skonstruowany został przez prawników i dla prawników. Problem pojawia się wtedy, gdy przenika do nas w dokumentach które otrzymujemy z banku, urzędu czy innych instytucji, zalewających obywatela stosem korespondencji, całkowicie nie zrozumiałej dla większości adresatów. Konsekwencją są bezmyślnie podpisane umowy kredytowe, rozczarowania ze źle wybranej lokaty, na którą naciągnął złośliwy bank, sprzedając dodatkowy produkt w pakiecie (np. ubezpieczenie, wcale nie bezpłatne), oraz długie kolejki petentów w urzędach, którzy przychodzą po wyjaśnienie „o co chodzi?” w skierowanym do nich piśmie. W latach 2010 – 2011 Rada Języka Polskiego przeprowadziła raport ze stanu ochrony języka polskiego, zawierający badanie zrozumiałości języka urzędowego przez przeciętnego obywatela. Wnioski były druzgocące – co trzeci Polak nie jest w stanie zrozumieć pisma urzędowego, przesyconego do granic absurdu zapożyczeniami z języka obcego, tzw. „brukselizmami”, specjalistycznymi terminami, i zdaniami wielokrotnie złożonymi, pozbawionymi w dużej mierze czasowników. Jak się okazało, nawet pisma medyczne, skierowane do pacjentów konstruowane są w taki sposób, że formą i warstwą stylistyczno – językową nie różnią się od języka prawnego! Paradoksalnie, przyczyna może leżeć w tym… że urzędnicy i pozostali, którzy konstruują pisma posługując się w nich sformułowaniami urzędowymi, sami nie rozumieją co piszą, więc…. wolą kopiować słowa i zwroty z aktów prawnych, by nie zostać posądzonym o niekompetencję. Czy jest na to rozwiązanie? Być może należałoby zacząć od poprawiania języka samych aktów prawnych, jak to zrobili niedawno nasi południowi sąsiedzi?

Przez ostatnie kilka lat Czesi pracowali nad modernizacją całej gałęzi prawa cywilnego, czego konsekwencją są, między innymi, nowe kodeksy, cywilny i handlowy, które weszły w życie 01.01.2014 (zobacz też: https://europeanlegalculture.wordpress.com/2014/03/03/ustawa-dla-zycia-prawo-inspirowane-zyciem-czeski-kodeks-cywilny-w-epoce-dekodyfikacji-wprowadzenie/). Jednym z założeń kodyfikacji, była jednoczesna reforma języka prawnego, który pełen był neologizmów, korporacjonizmów a także wtrętów językowych będących wspomnieniem poprzedniego ustroju. Czesi znani są ze swojej dbałości o język i konsekwentnego przerabiania zagranicznych zwrotów, tak by wpasowały się w ich słownictwo narodowe. Ma to między innymi związek z tym, że przez wiele lat germanizacji, utracili praktycznie język literacki, odbudowywany w drugiej połowie XIX wieku przez literatów i patriotów. I chociaż nie jest pozbawiony licznych germanizmów i rusycyzmów, konsekwentnie opiera się nowoczesnym kalkom językowym, przeciwstawiając modzie, na popularne chociażby u nas anglicyzmy. Z kolei język prawny, mniej odporny na zapożyczenia, stawał się niezrozumiały i sprawiał trudności nie tylko prostym zjadaczom chleba, ale i urzędnikom.

Zmiany dotyczą w szczególności:

  1. Likwidacji zagranicznych zapożyczeń – zamiast „izmów” postanowiono wprowadzić czeskie zastępniki, niektóre nawet z potocznego języka:

zapisany (zapsaný) w miejsce rejestrowany (registrovaný),

rozporządzać (nakládat) w miejsce dysponować (disponovat),

umieszczenie (umístění) w miejsce instalacja (instalace)

powiadomienie, wskazanie (sdělení, údaj) w miejsce informacja (informace)

Jednakże te pojęcia, które na stałe wpisały się w język prawny jak i potoczny, takie jak organ (orgán), formularz (forma), elektroniczny (elektronický), zostały zachowane. Pozostały również te, które są na tyle precyzyjne, że nie mogą znaleźć odpowiednika – prekluzja (prekluzje), detencja (detence).

  1. Uproszczenie zwrotów fachowych, poprzez powrót do terminów używanych m.in. za I Republiki Czechosłowackiej:

– towarzystwo (spolky) w miejsce stowarzyszenia obywatelskie (občanská sdružení),

akcja prawna (právní jednání) w miejsce czynność prawna (právní úkon),

– pełnoprawność (svéprávnost) w miejsce zdolność do czynności prawnej (Způsobilost k právním úkonům)

nabídka návrh na uzavření smlouvy

umowa społeczna(společenská smlouva) w miejsce umowa o stowarzyszeniu (smlouva o sdružení)

– może/ma prawo (může/má právo) w miejsce jest uprawniony (je oprávněn)

– oferta (nabídka) w miejsce projekt zawarcia umowy (návrh na uzavření smlouvy)

 

  1. Wprowadzenie zbitek wyrazowych, które mają określić domniemanie prawne i fikcje prawną:

znaczy, że (platí, že)oznacza wprowadzenie domniemania prawnego

uznaje się za/widzi się jako (považuje se za/hledí se na)oznacza wprowadzenie fikcji prawnej

Ustawodawca podkreśla, że tworzył projekt nowego kodeksu dla obywateli  – dla ludzi żyjących, nie dla robotów, dlatego wraca do wielu pojęć, które ludzie rozumieją. Świadczy o tym nawet sposób przedstawienia obywatelom nowego kodeksu cywilnego, w postaci przyjemnej i kolorowej broszury, w której zamieszczono zabawne ilustracje, objaśniające bardziej skomplikowane kwestie prawne. Chociaż przez niektórych krytykowany, za powrót do archaicznych form, nowy kodeks na pewno przełamuje sztywną granicę, jaką stwarzają politycy między zwykłymi członkami społeczeństwa, a prawem. Biorąc pod uwagę wyniki raportu Rady Języka Polskiego, zastanówmy się czy i my nie powinniśmy, na wzór Czechów, skrócić dystans pomiędzy obywatelem a urzędnikiem państwowym?

Elżbieta Kocowska

 Więcej:

  • Sprawozdanie ze stanu ochrony języka polskiego w latach 2010-2011

http://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/0/434A82AADD7AEFA8C1257B0A003C7412/$File/1083.pdf

Advertisements
Galeria | Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s