Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatnika.

iStock_000009013053XSmallDoktor Mateusz Szczurek, obecny Minister Finansów RP, w swoim pierwszym wystąpieniu publicznym zapowiedział, że rozpoczyna pracę nad Kodeksem Podatkowym. Akt ten miałby zastąpić obowiązującą ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja Podatkowa. Doktryna prawa podatkowego szybko zareagowała na ten pomysł. Wyrazem tego była Konferencja Naukowa pt. „Kodeks podatkowy – czy potrzebny?” – zorganizowana przez Katedrę Prawa Finansowego Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz studenckie Koło Naukowe Prawa Finansowego FISCUS. Podczas dwudniowych obrad (27-28 marca 2014 r.) uczestnicy reprezentujący doktrynę prawa podatkowego oraz praktycy dyskutowali m.in. o samym sensie wprowadzenia nowego aktu prawnego, o obecnie obowiązującej Ordynacji Podatkowej i o ochronie podatnika przed organem podatkowym. Wszyscy uczestnicy zgodnie stwierdzili, że obecnie obowiązujące przepisy prawa podatkowego, szczególnie prawa materialnego, zawierają liczne wady. Przepisy te są trudne w interpretacji, co powoduje występowanie licznych wątpliwości po stronie podatnika, jak i samego organu podatkowego, który stosuje prawo.

Wady polskich przepisów prawa podatkowego niestety są zjawiskiem permanentnym. Dlatego też doktryna prawa podatkowego już przy pracach legislacyjnych nad Ordynacją Podatkową, jak i teraz postuluje wprowadzenie do przepisów prawa podatkowego zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika (in dubio pro tributario). Zasada ta była by pewnego rodzaju panaceum na problemy interpretacyjne przepisów prawa podatkowego.

Doktryna oraz Trybunał Konstytucyjny wskazują, że zasada in dubio pro tributario jest quasi-logiczną konsekwencją zasad określonych w art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa) oraz art. 84 (zasada ustawowej regulacji opodatkowania) Konstytucji RP. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych można wskazać argumenty sugerujące, że zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika powinna być wywodzona z zasady wolności gospodarczej oraz ochrony własności. W literaturze przedmiotu uznaje się z kolei, że zasada in dubio pro tributario jest również konsekwencją zawartej w Konstytucji zasady określoności.

Prawo podatkowe jest porównywane przez doktrynę prawa podatkowego do prawa karnego, ponieważ tak samo, jak prawo karne, mocno ingeruje w sferę wolności człowieka (ograniczając jego własność). W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że normy ingerencyjne powinny być interpretowane oraz stosowane w oparciu o rozstrzyganie wszelkich wątpliwości na korzyść obywatela. Standardem oraz fundamentem współczesnego międzynarodowego, jak i polskiego prawa karnego jest wyrażona w przepisach prawa zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonego (in dubio pro reo). Skoro prawo karne i prawo podatkowe są do siebie podobne pod względem ingerencyjnego charakteru norm prawnych, należy również w przepisach prawa podatkowego explicite wyrazić zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyści podatnika (in dubio pro tributario).

Zbyt częsta nowelizacja oraz duży poziom skomplikowania norm prawa podatkowego są często powodem ich niezrozumienia przez zwykłego podatnika, jak i profesjonalistę.

W jednym z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd ten stwierdził, że „prawo podatkowe nie może być postrzegane jako swoista pułapka dla podatników, a jego przepisy powinny być zrozumiałe, i to bez stosowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 1997 r., III SA 700/97) Dlatego zasada in dubio pro tributario daje możliwość uchronienia podatnika przed niezrozumiałymi przepisami podatkowymi, gdyż wszelkie wątpliwości interpretacyjne organ podatkowy musiałby ex lege zaliczać na korzyść podatnika.

W obecnie obowiązującej procedurze postępowania podatkowego, ciężar dowodowy spoczywa na organach podatkowych. To organ w uzasadnieniu decyzji podatkowej wykazuje, które okoliczności dają powód do podważenia domniemania prawdziwości wykazanego przez podatnika podatku z art. 21 Ordynacji Podatkowej. Wyrażenie explicite zasady in dubio pro tributario, w powiązaniu z wyżej wspomnianym domniemaniem zadeklarowanego przez podatnika podatku, stanowiłoby gwarancję rzetelnego przeprowadzenia przez organ podatkowy postępowania dowodowego. W sytuacji gdy organ nie przeprowadziłby wnikliwego oraz zupełnego postępowania dowodowego, nie mógłby wszelkich zaistniałych wątpliwości wykorzystać na niekorzyść podatnika.

Reasumując, w obecnym stanie prawnym, zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika jest tylko quasi-logiczną konsekwencją zasad konstytucyjnych. Wraz ze skodyfikowaniem jej w polskich przepisach prawa podatkowego podatnik otrzymałby znaczącą ochronę przed organem podatkowym, czy wreszcie przed błędami legislacyjnymi ustawodawcy podatkowego. Zasada ta w odniesieniu do prawa materialnego byłaby dyrektywą interpretacyjną, natomiast w odniesieniu do procedury byłaby dyrektywą podwyższającą wymagania, które muszą być spełnione, aby ewentualne niezgodności mogłyby być udowodnione przez organ podatkowy.

 Artur Halasz

Bibliografia:

B. Brzeziński, W. Nykiel, Zasady ogólne prawa podatkowego, „Przegląd Podatkowy” 2002 r.

B.Brzeziński, Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatnika jako zasada wykładni prawa podatkowego, (w:) Gomułowicz A., Małecki J. (red.), Ex iniuria non oritus ius. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Wojciecha Łączkowskiego, Poznań 2003.

A. Gomułowicz, Stanowienie a jakość prawa podatkowego, (w:) W. Miemiec (red.) Księga Jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego, Wrocław 2009.

A. Mariański, Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatnika. Zasada prawa podatkowego, Warszawa 2011.

 

 

 

Reklamy
Galeria | Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s