Zarys historii krymskiej państwowości. Część II: Od 1918 roku do czasów współczesnych. Jak Krym stał się ukraiński.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAJak Krym mógł stać się ukraiński już w 1918 roku

Sytuacja na Krymie nie umknęła także uwadze Ukraińców. Półwysep nie był uznawany za część ukraińskiego terytorium etnicznego, a więc zgodnie z etniczną koncepcją i filozofią narodu uznawaną przez Ukraińców (oraz III Uniwersałem Ukraińskiej Centralnej Rady) nie powinien być częścią powstałej w XI.1917 roku Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ukraińcy zdawali sobie jednak sprawę ze strategicznego znaczenia tego regionu oraz pozycji jakie nadaje  kontrolowanie tamtejszej floty w rejonie czarnomorskim. Pretensje do floty oparto na dość zaskakującej argumentacji: większość marynarzy floty stanowili Ukraińcy, a więc sama flota też powinna być ukraińska. Argument ten podbudowywany był nieco przez fakt, że część okrętów tej floty rzeczywiście już wcześniej przeszło na stronę URL. Próbowano także przedstawiać Niemcom fałszywe statystyki ludnościowe, mające usprawiedliwiać przyłączenie półwyspu lub uczynienie z niego protektoratu.

Pierwszą próbę przejęcia Krymu przez Ukraińców podjęto w kwietniu 1918 roku na drodze militarnej. Awanturnicza misja płk Petro Bołboczana, chociaż zakończona sukcesem wojskowym (27.IV przejęto część okrętów Floty Czarnomorskiej, opanowano Sewastopol), doprowadziła do skandalu dyplomatycznego oraz konfliktu z Niemcami- w ślad za Bołboczanem weszła bowiem na Krym armia niemiecka gen. Roberta von Koscha, która odmawiając Ukraińcom praw do półwyspu, zmusiła pułkownika do wycofania się. Flotę i półwysep przejęli Niemcy, zaś rząd ukraiński musiał tłumaczyć się Berlinowi ze swoich działań.

Na Krymie zainstalowany został kolejny rząd- tym razem litewskiego Tatara oraz byłego carskiego generała Macieja Sulejmana Sulkiewicza (w czterech rządach Sulkiewicza zasiadało kilku polskich Tatarów- np. minister sprawiedliwości Aleksander Achmatowicz, czy minister spraw wewnętrznych- Aleksander Miłkowski). Rząd ten był niesłusznie oskarżany przez Ukraińców o prorosyjskość. Inni autorzy zdają bardziej zdają się wskazywać na jego ciążenie ku Turcji, która również pragnęła przejąć kontrolę nad półwyspem. Krym miał trzy języki urzędowe, rosyjski, niemiecki oraz tatarski. Sulkiewicz anulował komunistyczne dekrety i przywrócił prawo carskie. Rząd miał bardziej autorytarny charakter niż zaKurułtaju.Niestety, Niemcy nie pozwolili na odrodzenie się tatarskiej armii oraz  w rozwinięcie się administracji. Sulkiewicz był także mocno niechętny Ukraińcom, co powodowało między oboma rządami sytuacje konfliktowe.

W sierpniu 1918 r. Ukraina (tym razem pod wodzą Hetmana Pawło Skoropadskiego, który z pomocą Niemców obalił 29.IV.1918 r. URL i stworzył nowy twór- Państwo Ukraińskie) podjęła kolejną próbę przejęcia kontroli na Krymem. Służyć temu miała blokada gospodarcza, która w końcu zmiękczyła stanowisko Sulkiewicza. Krym miał zostać przyłączony do Ukrainy na zasadach autonomii (chociaż pierwotnie Tatarzy zgadzali się jedynie na federację). Utworzono urząd sekretarza generalnego do spraw krymskich przy Hetmanie, którego wybierać miał Hetman spośród trzech kandydatów. Półwysep otrzymać miał własne krajowe przedstawicielstwo, oraz własną administrację i obronę terytorialną. Mieszkańcy Krymu i Ukrainy mieli mieć równe prawa. Sprawy religijne, oświata, narodowościowe, handlowe, przemysł, polityka w kwestiach rolnictwa pozostawały gestii rządu Krymu. Krym miał też osobny budżet. Porty, zarówno wojenne jak i handlowe, znajdowały się jednak pod kontrolą rządu centralnego. Umowę miał zatwierdzićKurułtaj.Do faktycznego zjednoczenia jednak nigdy nie doszło- przeszkodziła w tym porażka Niemców w I Wojnie Światowej oraz powstanie antyhetmańskie na Ukrainie. Również Sulkiewicz nie utrzymał się długo przy władzy. Na Krymie lądują w grudniu wojska Ententy, wynosząc na premiera Karaima Salomona Kryma. Rząd ten przetrwał do IV.1919 roku, gdy ponownie na Krym wkroczyli Bolszewicy, tworząc Krymską Socjalistyczną Republikę Rad.

Jak Krym pozostał rosyjski (w sensie etnicznym)

Bolszewicy ponownie zostali wyparci z Krymu przez gen. Antona Denikina już w maju. Władza białych generałów nie była jednak w dobrych stosunkach z Tatarami, dążącymi do objęcia Krymu protektoratem przez inne państwo- stąd Dżafar Sejdamet (były Minister Spraw Zagranicznych i naczelny dowództwa krymskiego wojska) zwrócił się w 1919 roku do Ligi Narodów w sprawie objęcia Krymu polskim protektoratem. Te karkołomne Starania nie przyniosły jednak rezultatów. Wkrótce także i wojska białej Rosji i generała Piotra Wrangla zostały wyparte z półwyspu. W 1920 roku Krym ponownie znalazł się pod władzą bolszewików.

Szacuje się, że w ciągu kilku lat wysiedlono ok. 200 000 Tatarów. Półwysep stał się niniejszym terenem o absolutnej dominacji żywiołu rosyjskiego.

Jak Krym stał się ukraiński

Lata powojenne przyniosły jednak pewien nieoczekiwany efekt- zrujnowany i opustoszały Krym z racji położenia zaczynał zacieśniać więzy gospodarcze z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, zwiększył się także napływ na Krym ludności ukraińskiej. Właśnie przyczyny gospodarcze i dążenie do odbudowy półwyspu zadecydowały o tym, że w 1954 Rada Najwyższa Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej zdecydowała o przekazaniu Krymu (bez Sewastopola, który miał status specjalny) Ukrainie.

W 1991 roku ZSRR rozpadł się, zaś Ukraina odzyskała niepodległość. Krym, mimo przeprowadzenia w styczniu 1991 referendum, które mogło doprowadzić do jego odłączenia, pozostał w jej składzie. Już w 1992 roku ujawniły się tendencje separatystyczne wśród lokalnej społeczności rosyjskiej, zaś Rosyjska Rada Najwyższa zdecydowała nawet o anulowaniu dekretu z 1954 roku! Konflikt na pewien czas zażegnano nadając półwyspowi autonomię. W latach 90. Na Krym zaczęli powracać też Tatarzy. Krym był również osią konfliktów w roku 1994 i 1997 (w tym roku Sewastopol przeszedł pod władzę ukraińską na mocy umowy między Rosją a Ukrainą). W konstytucji ukraińskiej zagwarantowano też  status autonomiczny półwyspu.

Losy Krymu były w ostatnich dwóch wiekach niezwykle zawiłe. Jego rosyjski charakter etniczny to właściwie rezultat burzliwego XX stulecia a jego ukraińska przynależność państwowa- wynik kalkulacji ekonomicznej. Przez ludność tatarską podejmowane były też próby budowy własnego państwa- ich liberalny islam mógłby stanowić ciekawy wkład do europejskiej kultury prawnej. Tatarzy od kilkunastu lat powracają na Krym, pozytywnie odnosząc się do państwowości ukraińskiej. Półwysep krymski zawsze był terenem wielonarodowym- stać się jednak może symbolem rosyjskiego imperializmu.

Marcin Jędrysiak

Notka o autorze

Student IV roku prawa na UWr, przewodniczący Koła Naukowego Historii Państwa i Prawa, sekretarz KN Prawa Finansowego FISCUS. Obszary zainteresowań to historia Ukrainy i prawa ukraińskiego, Europa środkowo-wschodnia oraz prawo podatkowe.

Reklamy
Galeria | Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s